Mga Kasangkapan at Kapaki-pakinabang na Sanggunian

Paano maglingkod sa dambana

Ang pahinang ito ay para sa sinumang hiniling na maglingkod sa Misa, o nais maglingkod: isang batang lalaki o babae pagkatapos ng Unang Komunyon, isang magulang na tumutulong sa anak na matuto, o isang may-gulang na nagbabalik sa dambana pagkaraan ng maraming taon. Inilalakad ng unang bahagi, hakbang-hakbang, ang paglilingkod sa Misa Rezada (Low Mass) sa tradisyonal na ritong Latin, kasama ang mga sagot ng sakristan sa Latin at ang Tagalog sa tabi nito. Ang ikalawang bahagi, mas maikli, ay naglalahad ng mga pangunahing tungkulin sa karaniwang anyo ng Misa. Sinasabi ng huling bahagi kung paano magsimula.

Paglilingkod sa Misa Rezada sa tradisyonal na ritong Latin

Ang Misa Rezada ang pinakapayak na anyo ng tradisyonal na Misa: isang pari, karaniwang isang sakristan, walang inaawit. Tungkulin ng sakristan na sagutin ang pari sa ngalan ng lahat ng naroroon, dalhin sa kanya ang kanyang kailangan, at panatilihing maayos ang maliliit na seremonya ng dambana. Tinatawag ng Misal mismo ang sakristan na minister at inilalarawan ang kanyang mga tungkulin sa mga rubrika nito (ang mga tagubiling nakalimbag sa pula). Ang sumusunod ay ayon sa Misal ng 1962, ang edisyong pinahintulutan para sa tradisyonal na Misa ngayon. Bahagyang nag-iiba ang mga kaugalian sa bawat simbahan, kaya laging nauuna ang sariling paraan ng pari.

Ilang tuntuning umiiral sa buong Misa

Kapag walang hawak ang iyong mga kamay, panatilihing magkadaop ang mga ito sa harap ng iyong dibdib.
Mag-antanda tuwing nag-aantanda ang pari sa kanyang sarili.
Magluhod-isang-tuhod tuwing dadaan ka sa gitna ng dambana, at sa simula at wakas ng Misa.
Ang karaniwan mong puwesto ay nakaluhod sa pinakamababang baitang, sa panig na kabila ng aklat. Kapag inilipat ang aklat, lilipat ka rin ng panig.
Sa Misa Rezada, hindi kailanman binubuksan ng sakristan ang Misal o binubuklat ang mga pahina nito; ang pari mismo ang gumagawa nito.
Bigkasin ang Latin nang malinaw at sa pantay na bilis. Huwag simulan ang iyong sagot bago matapos ang pari.

Bago ang Misa

Dumating nang maaga, hindi bababa sa sampung minuto bago, at manatiling tahimik sa sakristiya (ang silid kung saan nagbibihis ang pari).
Isuot ang iyong sotana (ang mahabang itim na kasuotan) at saka ang iyong sobrepelis (ang maikling puti na nasa ibabaw nito).
Maliban kung nagawa na ito ng namamahala sa sakristiya, ihanda sa credencia (ang maliit na mesa sa gilid sa panig ng Epistola, ang kanan kapag nakaharap ka sa dambana) ang dalawang vinajera ng alak at tubig, ang platito at tuwalya para sa paghuhugas ng kamay ng pari, ang maliit na kampanilya, at ang patena ng Komunyon (isang maliit na ginintuang platito na may hawakan).
Tiyaking nasa panig ng Epistola ang patungan ng Misal, at nakapatong dito ang Misal nang nakasara. Sindihan ang dalawang kandila, simula sa nasa panig ng Epistola.
Pagbalik sa sakristiya, tulungan ang pari sa pagbibihis kung nais niya. Kapag handa na siya, yumuko kasama niya sa krusipiho sa sakristiya at lumakad sa unahan niya patungo sa dambana. Sa maraming simbahan, nagpapatunog ang sakristan ng kampanilya sa pintuan ng sakristiya habang nagsisimula ang Misa.
Sa dambana, kunin ang biretta ng pari (ang kanyang parisukat na sombrero) at ilagay ito sa credencia. Magluhod-isang-tuhod pagdating niya sa dambana, saka pumunta at lumuhod sa sahig sa paanan ng dambana sa panig ng Ebanghelyo, ang kaliwa kapag nakaharap ka rito.

Ang mga panalangin sa paanan ng dambana

Bumababa ang pari sa paanan ng dambana at salitan ninyong binibigkas ang mga panalanging ito. Mag-antanda kasama niya sa simula, sa Adiutorium at sa Indulgentiam. Iyuko ang ulo sa Gloria Patri. Habang binibigkas ng pari ang kanyang Confiteor, lumuhod nang tuwid; bahagyang humarap sa kanya upang sabihin ang Misereatur tui; saka yumuko nang malalim paharap sa dambana para sa sarili mong Confiteor at manatiling nakayuko hanggang masabi niya ang Misereatur vestri. Sa mga salitang tibi, pater at te, pater, ibaling ang iyong ulo sa pari. Dagukan ang iyong dibdib nang tatlong ulit sa mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa. Bahagyang yumuko mula sa Deus, tu conversus hanggang umakyat ang pari sa mga baitang.

Sa mga Misa para sa mga yumao, at sa mga Misa ng panahon mula Linggo ng Pasyon hanggang Huwebes Santo, hindi binibigkas ang salmong Iudica me at ang Gloria Patri nito: pagkatapos ng unang Introibo at ng sagot nito, tuloy-tuloy na ang pari sa Adiutorium nostrum.

Sa mga talaan ng Latin at Tagalog sa pahinang ito, ang Pag-aantanda, ang Luwalhati at ang mga sagot na kapareho ng sa Misa sa Tagalog ay ayon sa mga karaniwang panalangin sa Tagalog at sa Misal sa Tagalog ng Kumperensiya ng mga Obispong Katoliko ng Pilipinas; ang iba ay salin ng Latin.

P. In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti. Amen.	P. Sa ngalan ng Ama, at ng Anak, at ng Espiritu Santo. Amen.
P. Introibo ad altare Dei.	P. Papasok ako sa dambana ng Diyos.
S. Ad Deum qui laetificat iuventutem meam.	S. Sa Diyos na nagbibigay-galak sa aking kabataan.
P. Iudica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta: ab homine iniquo et doloso erue me.	P. Hatulan mo ako, O Diyos, at ihiwalay mo ang aking usapin sa bansang hindi banal: iligtas mo ako sa taong liko at mandaraya.
S. Quia tu es, Deus, fortitudo mea: quare me repulisti, et quare tristis incedo, dum affligit me inimicus?	S. Sapagkat ikaw, O Diyos, ang aking lakas: bakit mo ako itinakwil? at bakit ako lumalakad na malungkot habang pinahihirapan ako ng kaaway?
P. Emitte lucem tuam, et veritatem tuam: ipsa me deduxerunt, et adduxerunt in montem sanctum tuum, et in tabernacula tua.	P. Suguin mo ang iyong liwanag at ang iyong katotohanan: sila ang umakay at naghatid sa akin sa iyong banal na bundok, at sa iyong mga tabernakulo.
S. Et introibo ad altare Dei: ad Deum qui laetificat iuventutem meam.	S. At papasok ako sa dambana ng Diyos: sa Diyos na nagbibigay-galak sa aking kabataan.
P. Confitebor tibi in cithara, Deus, Deus meus: quare tristis es, anima mea, et quare conturbas me?	P. Pupurihin kita sa alpa, O Diyos, aking Diyos: bakit ka nalulungkot, kaluluwa ko? at bakit mo ako binabagabag?
S. Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi: salutare vultus mei, et Deus meus.	S. Umasa ka sa Diyos, sapagkat pupurihin ko pa siya: ang kaligtasan ng aking mukha, at aking Diyos.
P. Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto.	P. Luwalhati sa Ama, at sa Anak, at sa Espiritu Santo.
S. Sicut erat in principio, et nunc, et semper: et in saecula saeculorum. Amen.	S. Kapara noong una, ngayon at magpakailanman, at magpasawalang hanggan. Amen.
P. Introibo ad altare Dei.	P. Papasok ako sa dambana ng Diyos.
S. Ad Deum qui laetificat iuventutem meam.	S. Sa Diyos na nagbibigay-galak sa aking kabataan.
P. Adiutorium nostrum in nomine Domini.	P. Ang aming saklolo ay nasa ngalan ng Panginoon.
S. Qui fecit caelum et terram.	S. Na lumikha ng langit at lupa.
Yumuyuko nang malalim ang pari at binibigkas ang kanyang Confiteor.	Yumuyuko nang malalim ang pari at binibigkas ang kanyang Confiteor.
S. Misereatur tui omnipotens Deus, et, dimissis peccatis tuis, perducat te ad vitam aeternam.	S. Kaawaan ka nawa ng makapangyarihang Diyos, at, sa pagpapatawad sa iyong mga kasalanan, ihatid ka nawa sa buhay na walang hanggan.
P. Amen.	P. Amen.
S. Confiteor Deo omnipotenti, beatae Mariae semper Virgini, beato Michaeli Archangelo, beato Ioanni Baptistae, sanctis Apostolis Petro et Paulo, omnibus Sanctis, et tibi, pater: quia peccavi nimis cogitatione, verbo et opere:	S. Nangungumpisal ako sa makapangyarihang Diyos, sa mapalad na si Maria na laging Birhen, sa mapalad na si Miguel Arkanghel, sa mapalad na si Juan Bautista, sa mga banal na Apostol na sina Pedro at Pablo, sa lahat ng mga Santo, at sa iyo, Padre, na ako'y nagkasala nang labis, sa isip, sa salita at sa gawa,
mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa.	kasalanan ko, kasalanan ko, kasalanan kong pinakamabigat.
Ideo precor beatam Mariam semper Virginem, beatum Michaelem Archangelum, beatum Ioannem Baptistam, sanctos Apostolos Petrum et Paulum, omnes Sanctos, et te, pater, orare pro me ad Dominum Deum nostrum.	Kaya't ipinamamanhik ko sa mapalad na si Maria na laging Birhen, sa mapalad na si Miguel Arkanghel, sa mapalad na si Juan Bautista, sa mga banal na Apostol na sina Pedro at Pablo, sa lahat ng mga Santo, at sa iyo, Padre, na ipanalangin ako sa Panginoong Diyos natin.
P. Misereatur vestri omnipotens Deus, et, dimissis peccatis vestris, perducat vos ad vitam aeternam.	P. Kaawaan kayo nawa ng makapangyarihang Diyos, at, sa pagpapatawad sa inyong mga kasalanan, ihatid kayo nawa sa buhay na walang hanggan.
S. Amen.	S. Amen.
P. Indulgentiam, absolutionem et remissionem peccatorum nostrorum tribuat nobis omnipotens et misericors Dominus.	P. Ipagkaloob nawa sa atin ng makapangyarihan at maawaing Panginoon ang tawad, ang kapatawaran at ang pagpapalaya sa ating mga kasalanan.
S. Amen.	S. Amen.
P. Deus, tu conversus vivificabis nos.	P. O Diyos, sa iyong pagbaling ay bibigyan mo kami ng buhay.
S. Et plebs tua laetabitur in te.	S. At magagalak sa iyo ang iyong bayan.
P. Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam.	P. Ipakita mo sa amin, Panginoon, ang iyong awa.
S. Et salutare tuum da nobis.	S. At ipagkaloob mo sa amin ang iyong pagliligtas.
P. Domine, exaudi orationem meam.	P. Panginoon, dinggin mo ang aking panalangin.
S. Et clamor meus ad te veniat.	S. At umabot nawa sa iyo ang aking pagtawag.
P. Dominus vobiscum.	P. Sumainyo ang Panginoon.
S. Et cum spiritu tuo.	S. At sumainyo rin.
P. Oremus.	P. Manalangin tayo.

Maliban sa Pag-aantanda, sa Luwalhati at sa mga huling sagot (mula Dominus vobiscum), ang talaang ito ay salin ng Latin upang makatulong sa pagsunod, hindi isang aprobadong tekstong liturhiko.

Mula sa Introit hanggang sa Ebanghelyo

Habang umaakyat ang pari sa dambana, tumayo. Maaari mong bahagyang iangat ang harapan ng kanyang alba upang hindi siya matisod. Pagkatapos ay lumuhod muli, ngayon sa pinakamababang baitang sa panig ng Ebanghelyo. Mula ngayon, lagi kang luluhod sa pinakamababang baitang na iyon.
Kapag pumunta ang pari sa gitna pagkatapos ng Introit, salitang sagutin kasama niya ang Kyrie (tingnan ang talaan sa ibaba).
Sumagot ng Amen sa dulo ng mga panalangin (ang mga Kolekta).
Pagkatapos ng Epistola, sumagot ng Deo gratias. Madalas magbigay ang pari ng maliit na senyas, gaya ng pag-angat ng kanyang kaliwang kamay. Sa ilang araw ng Kuwaresma at sa mga araw ng Témporas, may ilang pagbasa, na bawat isa'y sinusundan ng panalangin; sumagot ng Deo gratias sa bawat isa, at kung sabihin ng pari ang Flectamus genua, sumagot ng Levate. Maghintay sa iyong puwesto hanggang matapos ang huling pagbasa.
Pagkatapos ay tumayo, magluhod-isang-tuhod sa gitna, at umikot upang tumayo sa sulok ng Epistola ng dambana, bahagyang nasa likod ng pari sa kanyang kanan, nang hindi tumutuntong sa pinakamataas na plataporma (ang tarima).
Kapag pumunta ang pari sa gitna ng dambana, kunin ang Misal kasama ang patungan nito, bumaba, magluhod-isang-tuhod sa gitna, at dalhin ito sa panig ng Ebanghelyo. Ilagay ito sa sulok, bahagyang nakaharap sa gitna.
Manatiling nakatayo sa tabi ng aklat at sagutin ang pagbati. Kapag ipinahayag ng pari ang Ebanghelyo, krusan ang iyong noo, labi at dibdib gamit ang hinlalaki, gaya ng ginagawa niya, at sumagot ng Gloria tibi, Domine.
Bumalik sa panig ng Epistola, nagluluhod-isang-tuhod sa gitna, at tumayo sa paanan ng mga baitang doon habang binabasa ang Ebanghelyo. Kung magluhod-isang-tuhod ang pari habang binabasa ito, magluhod-isang-tuhod ka rin.
Sa dulo ng Ebanghelyo, sumagot ng Laus tibi, Christe, at lumuhod. Kung binibigkas ang Kredo, manatiling nakaluhod at yumuko sa mga salitang Et incarnatus est.

Ang Ofertoryo: ang mga vinajera at ang paghuhugas ng kamay

Kapag nasabi na ng pari ang Dominus vobiscum at Oremus at natanggal na ang takip ng kalis, pumunta sa credencia. Hawakan ang vinajera ng alak sa iyong kanang kamay at ang vinajera ng tubig sa iyong kaliwa, at tumayo sa sulok ng Epistola ng dambana.
Pagdating ng pari, yumuko, at iabot sa kanya ang alak. Kunin muli ang vinajera ng alak kapag ibinalik niya ito at iabot sa kanya ang tubig. Ayon sa matandang kaugalian, hinahagkan ng sakristan ang bawat vinajera habang iniaabot ito; sundin ang nais ng pari.
Kapag nagamit na niya ang tubig, ibaba ang vinajera ng alak. Hawakan ang platito sa iyong kaliwang kamay at ang vinajera ng tubig sa iyong kanan, na nakasampay ang tuwalya sa iyong braso o nakalatag sa dambana.
Lumalapit ang pari upang hugasan ang dulo ng kanyang mga daliri (ang Lavabo). Hawakan ang platito sa ilalim ng kanyang mga kamay at buhusan ng kaunting tubig ang kanyang mga daliri. Iabot sa kanya ang tuwalya, kunin itong muli, yumuko, at ibalik ang lahat sa credencia.
Lumuhod muli sa pinakamababang baitang sa panig ng Epistola.

Ang Prepasyo, ang Sanctus at ang Konsagrasyon

Kapag humarap ang pari at sinabi ang Orate, fratres, hintaying makabalik siya paharap sa dambana, saka yumuko at bigkasin ang Suscipiat. Sagutin ang dayalogo na nagbubukas sa Prepasyo.
Sa Sanctus, patunugin ang kampanilya nang tatlong ulit. Sa mga simbahang may ganitong kaugalian, sindihan ngayon ang ikatlong kandila sa panig ng Epistola; mananatili itong nakasindi hanggang pagkatapos ng Komunyon.
Ilang sandali bago ang Konsagrasyon, patunugin ang kampanilya nang minsan upang ihanda ang bayan. Ginagawa ito ng maraming sakristan kapag iniuunat ng pari ang kanyang mga kamay sa ibabaw ng kalis.
Dalhin ang kampanilya, umakyat at lumuhod sa gilid ng tarima sa panig ng Epistola, malapit sa pari.
Sa bawat pagtataas, ng Ostiya at pagkatapos ng Kalis, bahagyang iangat ang likurang laylayan ng kasulya ng pari gamit ang iyong kaliwang kamay, upang hindi nito mahila ang kanyang mga braso, at patunugin ang kampanilya gamit ang iyong kanan, nang tatlong ulit o tuloy-tuloy.
Pagkatapos ng ikalawang pagtataas at ng pagluhod-isang-tuhod ng pari, bumalik sa iyong puwesto sa pinakamababang baitang sa panig ng Epistola at lumuhod.

Mula sa Ama Namin hanggang sa Komunyon

Sumagot sa dulo ng Ama Namin, at sagutin ang pagbati ng kapayapaan (tingnan ang talaan sa ibaba). Sa Agnus Dei, dagukan ang iyong dibdib kasama ng pari.
Yumuko nang malalim habang tumatanggap ng Komunyon ang pari. Sa ilang simbahan, pinatutunog din ang kampanilya sa bawat Domine, non sum dignus; kaugalian ito, hindi rubrika, kaya gawin ang ginagawa sa iyong simbahan.
Kung may tatanggap ng Komunyon, patunugin ang kampanilya nang minsan upang ihanda ang bayan. Hindi itinatakda ng Misal ng 1962 ang isang Confiteor sa puntong ito. Gayunman, sa ilang simbahan ay binibigkas pa rin ito ng sakristan ayon sa matagal nang kaugalian, nakayuko nang malalim sa gilid ng dambana; sasabihin sa iyo ng pari kung alin ang inaasahan niya.
Kung ikaw mismo ay tatanggap ng Komunyon, karaniwang ikaw ang unang tumatanggap, nakaluhod sa gilid ng tarima o sa baitang.
Kunin ang patena ng Komunyon mula sa credencia at sumama sa pari sa barandilya ng dambana. Hawakan nang patag ang patena sa ilalim ng baba ng bawat tao habang ibinibigay niya sa kanila ang Ostiya, sumasabay sa kanya sa kahabaan ng barandilya. Kapag nakatanggap na ang lahat, ibalik ang patena upang linisin ng pari, sapagkat maaaring may nalaglag ditong maliliit na partikula.
Habang nakabukas ang tabernakulo, manatiling nakaluhod hanggang maisara ito.

Ang ablusyon at ang wakas ng Misa

Kapag nakatanggap na ang pari mula sa Kalis (o nakabalik na mula sa barandilya), kunin muli ang mga vinajera at tumayo sa sulok ng Epistola. Kapag iniharap niya sa iyo ang kalis, buhusan ito ng kaunting alak hanggang magsenyas siya. Pagkatapos ay itatapat niya ang kanyang mga daliri sa ibabaw ng kalis: buhusan ang mga ito ng alak at saka ng tubig. Yumuko, at ibalik ang mga vinajera.
Patayin ang ikatlong kandila kung sinindihan ito.
Ibalik ang Misal mula sa panig ng Ebanghelyo sa panig ng Epistola, nagluluhod-isang-tuhod sa gitna sa bawat pagdaan, at ayusin ito gaya noong simula ng Misa. Pagkatapos ay lumuhod sa pinakamababang baitang sa panig ng Ebanghelyo.
Sagutin ang mga pagbati at ang mga Amen ng mga panalangin pagkatapos ng Komunyon, at ang pagpapahayo.
Lumuhod sa pagbabasbas at mag-antanda.
Sa Huling Ebanghelyo, tumayo sa panig ng Ebanghelyo at sagutin ang pambungad, kinukrusan ang iyong noo, labi at dibdib gaya ng dati. Pagkatapos ay tumawid sa panig ng Epistola at tumayong nakaharap sa pari. Magluhod-isang-tuhod kasama niya sa Et Verbum caro factum est, at sumagot ng Deo gratias sa dulo. Kung iniwang nakabukas ng pari ang Misal pagkatapos ng mga panalangin pagkatapos ng Komunyon, nangangahulugan itong may natatanging Huling Ebanghelyo: ibalik muna ang aklat sa panig ng Ebanghelyo.
Sa maraming simbahan, lumuluhod pagkatapos ang pari sa paanan ng dambana para sa maiikling panalangin pagkatapos ng Misa Rezada, na binibigkas nang malakas kasama ng bayan. Lumuhod sa panig ng Epistola at makiisa.
Iabot sa pari ang kanyang biretta, magluhod-isang-tuhod kasama niya, at lumakad sa unahan niya patungo sa sakristiya. Doon, yumuko kasama niya sa krusipiho at tulungan siyang maghubad ng kasuotan kung nais niya.
Patayin ang mga kandila ng dambana, ibalik ang mga vinajera sa sakristiya, at saka lamang hubarin ang iyong sobrepelis at sotana.

Sa Misa de Requiem, hindi ginagawa ng sakristan ang lahat ng paghalik, sumasagot ng Amen sa Requiescant in pace, at hindi lumuluhod para sa pagbabasbas, sapagkat walang ibinibigay.

Ang mga sagot ng sakristan sa natitirang bahagi ng Misa

P. Kyrie, eleison. S. Kyrie, eleison. P. Kyrie, eleison.	P. Panginoon, kaawaan mo kami. S. Panginoon, kaawaan mo kami. P. Panginoon, kaawaan mo kami.
S. Christe, eleison. P. Christe, eleison. S. Christe, eleison.	S. Kristo, kaawaan mo kami. P. Kristo, kaawaan mo kami. S. Kristo, kaawaan mo kami.
P. Kyrie, eleison. S. Kyrie, eleison. P. Kyrie, eleison.	P. Panginoon, kaawaan mo kami. S. Panginoon, kaawaan mo kami. P. Panginoon, kaawaan mo kami.
P. Dominus vobiscum. S. Et cum spiritu tuo.	P. Sumainyo ang Panginoon. S. At sumainyo rin.
P. … per omnia saecula saeculorum. S. Amen.	P. … magpasawalang hanggan. S. Amen.
P. Flectamus genua. S. Levate.	P. Lumuhod tayo. S. Tumindig kayo.
Pagkatapos ng Epistola: S. Deo gratias.	Pagkatapos ng Epistola: S. Salamat sa Diyos.
P. Sequentia sancti Evangelii secundum N. S. Gloria tibi, Domine.	P. Ang pagpapatuloy ng banal na Ebanghelyo ayon kay San N. S. Papuri sa iyo, Panginoon.
Pagkatapos ng Ebanghelyo: S. Laus tibi, Christe.	Pagkatapos ng Ebanghelyo: S. Pinupuri ka namin, Panginoong Hesukristo.
P. Orate, fratres: ut meum ac vestrum sacrificium acceptabile fiat apud Deum Patrem omnipotentem.	P. Manalangin kayo, mga kapatid, upang ang paghahain natin ay kalugdan ng Diyos Amang makapangyarihan.
S. Suscipiat Dominus sacrificium de manibus tuis ad laudem et gloriam nominis sui, ad utilitatem quoque nostram, totiusque Ecclesiae suae sanctae.	S. Tanggapin nawa ng Panginoon itong paghahain sa iyong mga kamay sa kapurihan niya at karangalan sa ating kapakinabangan at sa buong Sambayanan niyang banal.
P. Per omnia saecula saeculorum. S. Amen.	P. Magpasawalang hanggan. S. Amen.
P. Dominus vobiscum. S. Et cum spiritu tuo.	P. Sumainyo ang Panginoon. S. At sumainyo rin.
P. Sursum corda. S. Habemus ad Dominum.	P. Itaas sa Diyos ang inyong puso at diwa. S. Itinaas na namin sa Panginoon.
P. Gratias agamus Domino Deo nostro. S. Dignum et iustum est.	P. Pasalamatan natin ang Panginoong ating Diyos. S. Marapat na siya ay pasalamatan.
Sa dulo ng Kanon: P. Per omnia saecula saeculorum. S. Amen.	Sa dulo ng Kanon: P. Magpasawalang hanggan. S. Amen.
P. … Et ne nos inducas in tentationem. S. Sed libera nos a malo.	P. … At huwag mo kaming ipahintulot sa tukso. S. At iadya mo kami sa lahat ng masama.
P. Per omnia saecula saeculorum. S. Amen.	P. Magpasawalang hanggan. S. Amen.
P. Pax Domini sit semper vobiscum. S. Et cum spiritu tuo.	P. Ang kapayapaan ng Panginoon ay laging sumainyo. S. At sumainyo rin.
P. Ite, missa est. S. Deo gratias.	P. Tapos na ang Misa. Humayo kayo sa kapayapaan. S. Salamat sa Diyos.
O kaya: P. Benedicamus Domino. S. Deo gratias.	O kaya: P. Purihin natin ang Panginoon. S. Salamat sa Diyos.
Sa Misa de Requiem: P. Requiescant in pace. S. Amen.	Sa Misa de Requiem: P. Magpahinga nawa sila sa kapayapaan. S. Amen.
P. Benedicat vos omnipotens Deus, Pater, et Filius, et Spiritus Sanctus. S. Amen.	P. Pagpalain kayo ng makapangyarihang Diyos, Ama at Anak at Espiritu Santo. S. Amen.
P. Initium sancti Evangelii secundum Ioannem. S. Gloria tibi, Domine.	P. Ang pasimula ng banal na Ebanghelyo ayon kay San Juan. S. Papuri sa iyo, Panginoon.
Pagkatapos ng Huling Ebanghelyo: S. Deo gratias.	Pagkatapos ng Huling Ebanghelyo: S. Salamat sa Diyos.

Ang Flectamus genua, ang dalawang pagpapahayag ng Ebanghelyo, ang Benedicamus Domino at ang Requiescant in pace ay salin ng Latin upang makatulong sa pagsunod, hindi isang aprobadong tekstong liturhiko.

Sa oktaba ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, idinadagdag ng pari ang alleluia, alleluia sa Ite, missa est, at idinadagdag din ito ng sakristan sa kanyang Deo gratias.

Saan matututo pa

Adrian Fortescue, The Ceremonies of the Roman Rite Described (1918), libre sa Internet Archive. Ang Kabanata X, "The Manner of Serving Low Mass", ang klasikong manwal sa paglilingkod sa Ingles. Mas nauna ito sa Misal ng 1962, kaya mayroon pa itong Confiteor ng sakristan bago ang Komunyon at ang tela ng Komunyon sa halip na patena.
Edward J. Murphy, Latin Pronounced for Altar Boys (1915), libre rin sa Internet Archive: bawat sagot ay binaybay pantig-pantig, na may maiikling tagubilin. Malaking tulong para sa dila ng nagsisimula.
Ang Missale Romanum ng 1962, ang opisyal na edisyong Latin, kasama ang Ordo Missae at mga rubrika nito.
Low Mass with One Server, isang naka-video na aralin mula sa SanctaMissa.org, na pinamamahalaan ng mga Canons Regular ni San Juan Cantius sa Chicago.
How to Serve Low Mass and Benediction, isang maikling makabagong aklat-aralin para sa rito ng 1962, na may mga dayagram at ang Latin sa anyong ponetiko, na ipinagbibili ng Latin Mass Society ng England at Wales.
The Guild of St Stephen, ang Arkikonfraternidad ni San Esteban para sa mga sakristan, na itinatag sa Katedral ng Westminster noong 1905 at itinaas bilang arkikonfraternidad noong 1906. Ang kanyang motto ay Cui servire regnare est, "ang paglingkuran Siya ay paghahari". Malayang nakaaanib ang mga parokya at nagpapatala ng sarili nilang mga sakristan kasama ang medalya ng Guild. Tingnan din ang pahina ng Katedral ng Westminster tungkol sa Guild.

Paglilingkod sa karaniwang anyo ng Misa

Sa karaniwang anyo, ang Misa ng Misal ni Pablo VI na idinaraos ng karamihan ng mga parokya, mas kaunti ang salita at mas marami ang kilos sa mga tungkulin ng sakristan. Ang bayan mismo ang sumasagot, kaya hindi sumasagot ang sakristan sa ngalan nila kundi nakikiisa sa lahat, nang malinaw, bilang mabuting halimbawa. Ang mga sagot ay yaong sa kasalukuyang Misal sa Ingles; humingi ng kard o buklet kung hindi mo pa kabisado ang mga ito. Inilalarawan ng General Instruction of the Roman Missal (ang opisyal na gabay sa harapan ng Misal) ang mga tungkulin ng sakristan, at sa maraming parokya ay pinaghahatian ang mga ito ng dalawa o higit pang sakristan.

Kasuotan. Karaniwang alba (mahabang puting damit), o sotana at sobrepelis, ayon sa ibinibigay ng parokya.
Ang pagpasok. Maaaring dalhin ng isang sakristan ang krus ng prusisyon at ng iba ang mga kandila. Inilalagay nila ang mga ito sa kanilang puwesto malapit sa dambana at pumupunta sa kanilang upuan.
Ang aklat. Sa pambungad na panalangin at sa pangwakas na panalangin, maaaring hawakan ng sakristan ang Misal nang nakabukas sa harap ng pari sa kanyang upuan.
Paghahanda ng dambana. Pagkatapos ng Panalangin ng Bayan, dinadala ng mga sakristan ang korporal (ang parisukat na puting tela), ang purifikador, ang kalis at ang Misal mula sa credencia patungo sa dambana, maliban kung may diyakonong gagawa nito.
Ang mga alay. Tinutulungan nila ang pari na tanggapin mula sa bayan ang tinapay at alak, dinadala ang mga vinajera ng alak at tubig, at pagkatapos ay binubuhusan ng tubig ang kanyang mga kamay sa paghuhugas ng kamay, gamit ang platito at tuwalya.
Ang kampanilya. Kung saan may ganitong kaugalian, pinatutunog ng sakristan ang kampanilya ilang sandali bago ang Konsagrasyon at sa pagtataas ng Ostiya at ng Kalis.
Insenso. Sa mas solemneng mga Misa, dala ng sakristan ang insensaryo at ang naveta ng insenso, at maaaring insensuhan ang Ostiya at ang Kalis sa mga pagtataas.
Komunyon. Sa ilang parokya, hawak ng sakristan ang platito ng Komunyon. Pagkatapos ay tumutulong ang mga sakristan sa pagbabalik ng mga sisidlan sa credencia.
Ang wakas. Pinangungunahan ng mga sakristan ang prusisyon palabas sa gayunding ayos ng kanilang pagpasok.

Sumusunod ang tindig sa bayan: tumayo, umupo at lumuhod kasama nila, mula sa puwestong madali mong maaabot ang dambana at ang upuan ng pari. Sa karaniwang anyo, maaaring maglingkod sa dambana ang mga batang babae at kababaihan kung saan pinahihintulutan ito ng obispo ng diyosesis, gaya ng pinagtibay ng Santa Sede noong 1994. Sa tradisyonal na Misa sa Latin, ang sakristan ay batang lalaki o lalaki, ayon sa batas na umiiral nang ilabas ang Misal ng 1962.

Paano maging sakristan

Magtanong sa iyong kura paroko. Kausapin siya pagkatapos ng Misa, o magtanong sa namamahala sa sakristiya o sa taong humahawak ng iskedyul ng mga sakristan. Para sa tradisyonal na Misa sa Latin, magtanong sa paring nagdaraos nito; madalas ay may nakatatandang sakristan o master of ceremonies na nagsasanay sa mga bago.
Maging handa sa karaniwang paraan. Sa mga parokya sa Irlanda, karaniwang tinatanggap ang mga bata bilang sakristan kapag nakapag-Unang Banal na Komunyon na sila. Malugod ding tinatanggap ang mga may-gulang, at sa maraming lugar ay lubhang kailangan ang mga may-gulang na sakristan.
Sagutan ang mga form. Para sa isang bata, hihilingin ng parokya sa magulang o tagapag-alaga at sa bata na pumirma sa form ng sakristan. Sumusunod ang mga diyosesis sa Irlanda sa mga patakaran sa pangangalaga ng bata, kaya magkakaroon ng talaan ng pagpasok sa sakristiya, hindi bababa sa dalawang sinuring may-gulang na nagbabantay, at isang kodigo ng asal na sabay ninyong babasahin. Ang mga may-gulang na nagbabantay sa mga batang sakristan ay dumaan sa Garda vetting.
Dumalo sa pagsasanay. Asahan ang ilang pagsasanay sa simbahan, saka paglilingkod kasama ng isang bihasang sakristan bago maglingkod nang mag-isa. Para sa Misa sa Latin, pag-aralan muna sa bahay ang mga sagot sa itaas, ilang linya sa bawat pagkakataon, binabasa nang malakas hanggang masabi mo nang hindi tumitingin sa kard.
Tuparin ang mga pangako. Dumating nang hindi bababa sa sampung minuto bago ang Misa. Ipaalam nang maaga sa humahawak ng iskedyul kung hindi ka makadadalo. Manatiling tahimik sa sakristiya, patayin ang iyong telepono, at kumilos nang mahinahon sa santuwaryo.
Manalangin. Bumigkas ng maikling panalangin bago maglingkod at ng salita ng pasasalamat pagkatapos. Ang paglilingkod sa dambana ay malapit sa puso ng Misa, at ang paggalang ng isang sakristan ay madalas mas napapansin ng bayan kaysa anumang seremonya.

Mga Kasangkapan at Kapaki-pakinabang na Sanggunian · Simula · Lahat ng santo